Werkt een lucht-water warmtepomp nog goed als het vriest of sneeuwt?
Ja, een goed ontworpen warmtepompinstallatie kan ook bij sneeuw en vorst warmte leveren voor warm tapwater en ruimteverwarming. Wel veranderen het rendement en het beschikbare vermogen bij lagere buitentemperaturen. Voor gebouwen met een hoge of continue warmwatervraag zijn de juiste dimensionering, warmteopslag en, waar nodig, aanvullende verwarming daarom belangrijk.
In dit artikel lees je wat winterse weersomstandigheden betekenen voor de werking van een warmtepomp, het rendement, de gewenste watertemperatuur en de beschikbaarheid van warm tapwater.

Werkt een warmtepomp in de winter?
Een lucht-water warmtepomp haalt energie uit de buitenlucht. Ook wanneer het vriest, bevat de buitenlucht nog warmte die de warmtepomp kan benutten. De warmtepomp gebruikt elektriciteit om deze warmte naar een bruikbaar temperatuurniveau te brengen voor warm tapwater, verwarming of koeling.
Bij lagere buitentemperaturen moet een warmtepomp harder werken. Daardoor daalt het rendement en kan het beschikbare vermogen afnemen. Dat betekent niet dat een warmtepomp bij vorst niet werkt, maar wel dat de installatie moet zijn afgestemd op de warmwatervraag, de gewenste temperatuur en de ontwerpcondities van het gebouw.
Wat betekenen COP en SCOP van een warmtepomp?
COP staat voor Coefficient of Performance. Dit is de verhouding tussen de door de warmtepomp geproduceerde thermische energie en de opgenomen elektrische energie op één specifiek meetmoment.
SCOP staat voor Seasonal Coefficient of Performance. De SCOP houdt rekening met de seizoenen, wisselende buitentemperaturen, deellast en de benodigde vermogens voor verwarming. Om de SCOP te bepalen, worden warmtepompen getest bij verschillende buitentemperaturen, belastingen en afgiftetemperaturen:
- 30/35 °C voor lagetemperatuurverwarming;
- 47/55 °C voor mediumtemperatuur;
- 55/65 °C voor hogetemperatuurtoepassingen.
Voor elk van deze afgiftetemperaturen volgt uit de metingen een gemiddeld rendement over het volledige stookseizoen. De Enevator Air Altus heeft bijvoorbeeld een SCOP van 3,95 bij lage temperatuur volgens de gebruikte productdata. Dit betekent dat het toestel gemiddeld over het seizoen 3,95 kW warmte produceert bij een verbruik van 1 kW elektriciteit.
Een hoge COP of SCOP is waardevol, maar is nooit het enige selectiecriterium. De werkelijke prestaties in een project hangen onder meer af van de buitentemperatuur, gewenste watertemperatuur, warmwatervraag, piekbelasting en systeemontwerp.
Klimaatzones in Europa en energielabels
Voor lucht-water warmtepompen zijn de buitentemperaturen in de testmethodes vaste waarden die representatief zijn voor verschillende klimaatzones in Europa. Voor de bepaling van SCOP en energielabels is Europa verdeeld in drie klimaatzones: warm, gemiddeld en koud. Deze zones zijn gebaseerd op referentiesteden Athene, Straatsburg en Helsinki. België valt binnen de gemiddelde klimaatzone.
Op energielabels van warmtepompen is af te lezen wat het ontwerpvermogen van een toestel is voor verschillende klimaatzones. Zo kun je producten beter vergelijken. Voor een betrouwbare warmtepompinstallatie blijft een projectspecifieke berekening echter noodzakelijk.
Een voorbeeld hiervan is het energielabel van onze Enevator Air Premium:

Wil je meer weten over energielabels? Lees dan ook wat een energielabel zegt over een warmtepomp.
Heeft sneeuw invloed op een lucht-water warmtepomp?
Sneeuw is op zichzelf geen reden waarom een lucht-water warmtepomp niet zou functioneren. Wel moeten de buitenunit en de luchtstroom vrij blijven. Bij het ontwerp en onderhoud van de installatie is het daarom belangrijk om rekening te houden met sneeuw, ijsvorming en dooiwater.
- Zorg voor voldoende vrije ruimte voor de luchttoevoer en -afvoer.
- Voorkom dat sneeuw, bladeren of vuil de roosters blokkeren.
- Zorg dat dooiwater goed kan afvoeren.
- Houd bij de opstelling rekening met sneeuw die van een dak of constructie kan vallen.
- Zorg dat de unit bereikbaar blijft voor inspectie en onderhoud.
Is een back-up met een gas- of elektrische boiler nodig in de winter?
Heb je nog een goed werkende ketel of gasboiler? Laat deze dan zeker staan en laat hem samenwerken met de warmtepomp. Mocht het in de winter zo koud worden dat de warmtepomp onvoldoende vermogen heeft, dan kun je de ketel voor verwarming of een hoogrendementboiler of elektrische boiler voor tapwater aanvullend of als back-up gebruiken.
Er is nog een goed argument om voor een back-up te kiezen. Bij koudere buitentemperaturen neemt het rendement van een warmtepomp af: de COP daalt. Afhankelijk van de gas- en stroomprijs kan er een omslagpunt ontstaan waarop het interessant is om naast de warmtepomp ook een gas- of elektrische boiler te gebruiken. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn bij buitentemperaturen onder 0 °C, maar verschilt per installatie en energieprijs.
Bij extreem lage temperaturen, buiten het werkingsgebied van een warmtepomp, kan aanvullende verwarming nodig zijn. Kies je dan voor een elektrische boiler? Dan heb je een back-up én een volledig elektrische oplossing in één. Met een hybride totaaloplossing combineer je warmtepomptechniek met aanvullende capaciteit, zodat je ook tijdens koude periodes of piekmomenten voldoende warm water hebt.
Kijken we naar de winters in België, dan zijn deze over het algemeen vrij mild. Temperaturen onder -20 °C komen zeer zelden voor. Toch is het verstandig om bij gebouwen met een hoge warmwatervraag vooraf goed te kijken naar de benodigde capaciteit en gewenste back-up.

Voorbeeld: Enevator Air Altus bij lage buitentemperaturen
De Enevator Air Altus is een modulaire lucht-water warmtepomp voor grotere toepassingen. Deze warmtepomp heeft een COP tot 5,5. Dat betekent dat het toestel onder de betreffende meetconditie met 1 kW elektriciteit tot 5,5 kW thermische energie kan produceren.
De daadwerkelijke COP is afhankelijk van onder andere de buitentemperatuur, de gewenste aanvoertemperatuur en de belasting. Bij lagere buitentemperaturen neemt het rendement af en kan het beschikbare vermogen dalen. Daarom moet een warmtepomp niet alleen worden beoordeeld op de hoogste COP, maar ook op de prestaties bij de ontwerpcondities van het gebouw.

Enevator Air Altus AWHA 88

De weergegeven productcurve laat zien dat de haalbare warmwatertemperatuur kan afnemen wanneer de buitentemperatuur daalt. In dit voorbeeld kan de Enevator Air Altus temperaturen tot 70 °C leveren bij een buitentemperatuur van 0 °C of hoger, 65 °C bij -10 °C en 55 °C bij -20 °C. Controleer voor ieder project altijd de actuele technische documentatie en de prestaties van de gekozen uitvoering.
Waarom zijn temperatuur en warmwatercapaciteit belangrijk?
Voor warm tapwater is niet alleen vermogen nodig, maar ook voldoende temperatuur en capaciteit tijdens piekmomenten. 55°C is voor tapwatertoepassingen niet meer voldoende. Dit heeft onder andere te maken met hygiëne en kans op Legionella besmettingen.
Een aanvullende warmtebron kan de warmtepomp tijdens een koude periode ondersteunen en het water verder naverwarmen. Voor lage- of mediumtemperatuur ruimteverwarming en koeling is naverwarming voor het behalen van de gewenste aanvoertemperatuur niet altijd nodig. Houd er wel rekening mee dat het vermogen van een lucht-water warmtepomp afneemt wanneer het buiten kouder wordt.
Voor een betrouwbare warmwaterinstallatie moeten warmtepomp, voorraadvat, buffervat, regeling en eventuele naverwarming goed op elkaar worden afgestemd. Lees meer over legionellapreventie in warmwatersystemen.
Wanneer is een booster-warmtepomp een oplossing?
Wanneer een lucht-water warmtepomp het water efficiënt voorverwarmt, maar een hogere eindtemperatuur nodig is, kan een booster-warmtepomp interessant zijn. De Enevator Aqua Booster is een water-water warmtepomp. Deze haalt geen warmte uit de buitenlucht, maar gebruikt warmte uit water dat al door een andere warmtebron is voorverwarmd.
Een lucht-water warmtepomp, zoals de Enevator Air Premium, kan het water efficiënt voorverwarmen. De Aqua Booster kan dit vervolgens verder op temperatuur brengen tot maximaal 78 °C. Zo combineer je het hoge rendement van een lucht-water warmtepomp met de hogere temperatuur die voor warm tapwater nodig kan zijn.
Dit kan vooral interessant zijn in gebouwen waar veel warm water nodig is en waar een hoge, betrouwbare tapwatertemperatuur belangrijk is. Denk bijvoorbeeld aan hotels, sportlocaties, zorginstellingen of andere gebouwen met een hoge warmwatervraag.
Ook in de winter kan deze combinatie een goede oplossing zijn. Bij lagere buitentemperaturen kan een lucht-water warmtepomp minder efficiënt werken of een lagere watertemperatuur leveren. De booster kan dan helpen om het water alsnog op de gewenste temperatuur te krijgen, zonder dat de lucht-water warmtepomp dit volledig alleen hoeft te doen.
Veelgestelde vragen over warmtepompen bij vorst:
Werkt een lucht-water warmtepomp bij sneeuw?
Ja. Een lucht-water warmtepomp werkt ook bij sneeuw, zolang de luchttoevoer en -afvoer van de buitenunit niet worden geblokkeerd. Een juiste opstelling, goede afvoer van dooiwater en regelmatig onderhoud zijn belangrijk.
Werkt een warmtepomp nog bij vorst?
Ja, een warmtepomp kan ook onder het vriespunt warmte leveren. Bij lagere buitentemperaturen daalt wel het rendement en kan het beschikbare vermogen afnemen. Daarom is correcte dimensionering essentieel.
Is een back-up nodig bij een warmtepomp?
Dat hangt af van de warmwatervraag, gewenste temperatuur, gekozen warmtepomp en vereiste bedrijfszekerheid. Bij hoge piekvraag of een hoge eindtemperatuur kan aanvullende verwarming een passende keuze zijn.
Hoe zorg je voor voldoende warm tapwater in de winter?
Door de warmtepompinstallatie af te stemmen op de werkelijke warmwatervraag. Daarbij zijn de juiste capaciteit, warmteopslag, regeling en eventuele naverwarming belangrijk.
Conclusie
Om terug te komen op de belangrijkste vraag: Werkt mijn warmtepomp nog wel in de sneeuw? Ja een warmtepomp werkt ook nog zonder problemen beneden het vriespunt of bij sneeuw. Natuurlijk hebben ze een voorkeur voor een wat zachtere temperatuur want onder de 0°C kost het meer energie voor het toestel, maar jij kan nog steeds genieten van warm tapwater of ruimteverwarming!
Wil je weten welke warmtepompoplossing past bij jouw gebouw en warmwatervraag? Bekijk onze warmtepompoplossingen op maat of neem contact op met A.O. Smith voor advies.